| 
Čačak 
 Geografski položaj
Opština Čačak zauzima geografski prostor između 20°07' do
20°38'30'' istočne geografske dužine, i 43°44' i 44°00'30''
severne geografske širine. Nalazi se u središnjem delu centralne
Srbije, u Moravičkom
okrugu, između opština Gornji
Milanovac na severu i Lučana
na jugozapadu. Na zapadu je opština Požega,
koja pripada Zlatiborskom
okrugu. Istočno je opština Knić,
koja je u sastavu Šumadijskog
okruga. Na jugoistoku je opština Kraljevo,
deo Raškog
okruga.
Bitna karakteristika geografskog položaja ove opštine je
da se nalazi na kontaktu Šumadije i unutrašnjih Dinarida.
U svom južnom delu teritorija Opštine Čačak zahvata deo dinarske
Srbije, odnosno planine Ovčar i Jelica. U severozapadnom delu
teritorija opštine zahvata planinsku oblast severozapadne
Srbije gde su Kablar i podgorina Maljena
i Suvobora.
Klima
Klima Čačka i njegove bliže okoline pripada umereno-kontinentalnom
tipu sa srednjom godišnjom temperaturom vazduha od 10 °C.
(e-volonter: Vladimir Gojković)
Istorija grada
Činjenica da se Čačak nalazi na jednoj od značajnijih reka
naše zemlje, u plodnoj i klimatski pogodnoj dolini, na povoljnom
terenu za privredni razvoj i saobraćajne veze u svim pravcima,
ukazuje na verovatnoću da je položaj Čačka bio od značaja
i mnogo pre dolska Srba i pojave srpske srednjovekovne države.
Srednjovekovni Gradac podignut je na mestu rimskog naselja.
Prvi put se pominje u Tipiku studeničkom koji je nastao posle
1207. godine. Reč je slovenskog porekla i upućuje na postojanje
manjeg grada. Taj grad, gradić, gradac - nalazio se na prostoru
malo širem od porte čačanske crkve, dvorišta konaka Jovana
Obrenovića, pa prema gimnaziji i zgradi Skupštine Opšine.
Toponim Gradac je izgubljen, čuva se samo u starijem nazivu
čačanske crkve - Crkva Bogorodice Gradačke. Posle turske najezde
naselje se pominje pod imenom Čačak. Turski geograf Hadži
Kalfa pominje varoš Džadžka na beogradskom putu na Moravi.
Naziv verovatno potiče od vrste kamena kojim je bio posut
put.
Jedan od srpskih izvora o poreklu imena nalazimo kod Vuka
S. Karadžića koji je oko 1820. godine posetio manastire na
Ovčaru i Kablaru. Vuk je zapisao: " Govori se da je manastir
Vavedenje sagradio Sveti Sava i njegov otac Simeon. Još se
pripoveda da je nekakav nijihov sluga od svakih kola koja
su vukla kamen kroz polje uz Moravu, ostavljao po jedan kamen
na mestu gde je sada Čačak, pa od ovog kamenja onda zidao
crkvu. Kad su ga zapitali šta radi, on odgovoraše: "eto,
čačkam nešto...", i tako osta ime Čačak".
Tradicija
Zanatstvo na teritoriji Čačka ima dugu tradiciju. Pojavom
industrijske robe pojedini zanati počinju da zamiru (opančarski,
abadžijski, potkivački, kolarski i dr.) a neki su uspeli da
se transformišu i modernizuju i tako opstanu na tržištu. Međutim,
treba ukazati i na razvoj zadrugarstva koji ima dugu tradiciju
u opštini. Tako je aprila 1911. godine Čačak dobio zanatlijsku,
nabavljačku, potrošačku i kreditnu zadrugu kojoj su pristupili:
abadžije, opančari, sajdžije, stolari, kovači, voskari, bravari,
bojadžije...
Što se tiče običaja i kulinarstva čini mi se da su praznični
dani propraćeni obredima verna slika očuvanosti tradicije.
Bez obzira na težinu proslave individualnog, usko porodičnog
ili praznika od opšteg značaja, svaki takav događaj redovno
je propraćen obimnim posluženjem izabranog jela i pića, koji
ponekad dobija značaj prve gozbe. Svi oni nalazu određeni
ritual posebno kad je u pitanju porodična slava, svadba, parastos,
Božić, i drugi prigodni praznici.
Božićna trpeza na primer treba da simboliše
izobilje kako bi po verovanju naredna godina bila što plodnija.
Na Badnji dan se obično vrši pripremanje
božićne pečenice, obrednih kolača, seča i unošenje božićnog
drveta - badnjaka.
Na Đurđevdan se, koji označava početak proleća,
vencima od bilja i poljskog cveca ukrašavaju kapije, kuće,
a bacaju se i u izvor, potok ili reku.
Porodična ili krsna slava, nasleđuje se i
vezuje za rod. Jedno od glavnih posluženja na krsnoj slavi
predstavlja pšenica - "žito", "koljivo"
ali važan je i obredni hleb - slavski kolač - pogača. Za svečanim
ručkom koji obično karakterišu vrste jela: pečenje, pita gibanjica
i drugo, ispijaju se zdravice. Zdravica ima obicno 12 i sve
su uglavnom stihovne, prvu od njih narod zove " Pomozi
Bože".
Literatura:
Dr Popović V. Ilija (1996.): "Opština Čačak"
Udruženje Čačana u Beogradu (1995.): "Viševekovna istorija
Čačka i okoline"
D. Jovašević (1974.) "Običaji u čačanskom kraju"
www.cacak-dis.org.yu
www.biblioteke.org.yu/cacak
e-volonter: Verica Savković
(Vericini tekstovi se nalaze i na stranicama o Novom
Sadu)
vrh
strane
|
