| 
Šabac 
Šabac - savremeni grad
 Opština Šabac se prostire na površini od 797 km2 i ima 127.000
stanovnika. Moderno urbanistički postavljen, naslonjen na
veliku reku, saobraćajno dobro povezan, sa prijatnom klimom,
obiljem zdrave pijaće vode, sa mogućnošću širenja ka svom
zaleđu, Šabac zaista predstavlja gotovo idealnu sredinu za
zdrav, ugodan i produktivan život.
Danas Šabac ima sedam osnovnih škola i jednu u izgradnji,
osam srednjih škola i dve više škole. Tradicija organizovanog
rada sa decom predškolskog uzrasta u našem gradu duža je od
110 godina.
Ono što je karakteristično za Šabac i Šapčane, ne može se
izraziti jezikom brojki pa ni suvoparnim tekstualnim prikazom.
To je, naime, onaj specifični, šabački, "ČIVIJAŠKI"
duh, vazda mlad i vazda nemiran. Fini šeretluk, poseban smisao
za humor - na tuđ, ali i na svoj račun, specifičan odnos prema
protoku vremena, koje kao da pokušava da zaustavi u kafani,
to su neke od crta karaktera Šapčana, ČIVIJAŠA.
Položaj, reljef i klima
Šabac se nalazi na 44°46’ severne geografske širine
i 19°46’ istočne geografske dužine i na nadmorskoj
visini od 80 metara. Lociran je na desnoj obali reke Save,
103 km uzvodno od Beograda. Grad i opština zahvataju severni
deo severozapadne Srbije. Ka Šapcu gravitiraju tri mikroregije
koje čine njegovo poljoprivredno zaleđe ' ka zapadu se prostire
Mačva, ka jugu Pocerina i ka istoku Posavina.
Grad Šabac je saobraćajno odlično povezan sa Beogradom (udaljenost
85 km), Novim Sadom (73 km), Valjevom (68 km) i Loznicom (56
km). Značaj Šapca u saobraćajnom smislu povećan je od uspostavljanja
državne granice na Drini. Glavni vodotok u Šabačkom kraju
je reka Sava koja prima nekoliko manjih pritoka. Klima je
kontinentalna, sa jasno izražena četiri godišnja doba, ali
je ipak dosta prijatna i pogodna za razvoj poljoprivrede u
zaleđu grada, što je jedna od glavnih privrednih delatnosti
uz hemijsku industriju. Tridesetak kilometara od Šapca, južno,
nalazi se legendarna planina Cer, poznato izletište Šapčana.
Istorijski razvoj grada
Arheološka nalazišta u gradu i okolini potvrđuju da su naovom
prostoru postojala naselja još u mlađem kamenom dobu, a da
su od početka naše ere ovde bili Rimljani. Tokom trajanja
Nemanjićke države, u XIII i XIV veku, Đabac je bio u njenom
sastavu i pripadao je Mačvanskoj banovini. Iy tog perioda
datira i ime Mačva, koje danas oynačava plodnu ravnicu koja
se prostire od Šapca ka Drini a nekada je oynačavalo ime grada.
Nije utvrđeno gde se taj grad nalayio, jer nikakvi materijalni
ostaci nisu sačuvani. Neki istoričari pominju mogućnost da
je on bio pored Save, niyvodno od današnjeg Šapca, pa se čak
dovodi u veyu postojanje ovog grada sa prestonicom kralja
Dragutina koji je vladao ovim prostorima početkom XIV veka.
Pouydano se yna da je ovaj srpski kralj imao letnjikovac u
Debrcu, 25 km niyvodno Savom od Šapca, čiji ostaci postoje
sačuvani i danas.
Tokom srednjeg veka, na mestu današnjeg Šapca postojalo je
slovensko naselje pod imenom Zaslon, što je označavalo nekakav
breg, uzvišenje, ili zaklon od vodenih nepogoda. Postojanje
ovog naselja zabeleženo je u dubrovačkim spisima iz 1454.
godine.
U drugoj polovini XV veka, posle pada tadašnje Srbije pod
tursku vlast, Turci ovladavaju i ovim krajevima. Nedaleko
od ušća rečice Kamičak u Savu, Turci podižu tvrđavu, ne mnogo
veliku po dimenzijama, ali snažnih i visokih bedema. Sa kulama
isturenim prema Savi ona je, kroz vekove, predstavljala snažno
uporište prema turskom suparniku u borbi za prevlast na Balkanu
- Ugarskoj, i kasnije Austrougarskoj. Turci novosagrađenoj
tvrđavi i gradu koji je oko njenih zidina nastajao, daju ime
Bejerdelen, što u prevodu sa truskog znači 'onaj koji udara
sa boka'. Tako lociran i utvrđen grad bio je značajna turska
ispostava iz koje se moglo lako upadati u ugarsku teritoriju,
kontrolisati saobraćaj Savom i vršiti uspešno niz drugih vojnih
funkcija.
vrh
strane
Ime Šabac novijeg je datuma. Nije pouzdano utvrđeno kada
je nastalo i kako je do današnjeg imena grada došlo. Postoji
više teorija koje pokušavaju da objasne pojavu današnjeg imena
Šapca, ali nijedna od njih nije potvrđena. Najverovatnija
je ona koja postanak Šapca tumači vezom sa Savom: Sava - Savac
- Šabac. Bilo kako bilo, ovaj grad svoje ime nosi sa ponosom.
Tokom dugotrajne turske vladavine na ovim prostorima, Šabac
je postao veoma značajno mesto na kome se odvijala trgovina,
i kroz koje su se kretali karavani prevozeći iz Turske i sa
Bliskog istoka egzotičnu robu u Ugarsku i Austriju, a u drugom
smeru industrijsku robu. Šabac je bio veoma značajan pogranični
grad za trusku imperiju.
Veći istorijski značaj za Srbe Šabac dobija sa izbijanjem
Prvog srpskog ustanka 1804. godine. U njegovoj okolini odigralo
se nekoliko značajnih bitaka između Turaka i srpskih ustanika.
Najznačajnija je svakako bila bitka na Mišaru, 1. avgusta
(13. po novom kalendaru) 1806. godine. Mišar, selo udaljeno
6 km od Šapca idući ka Beogradu, bilo je poprište slavnog
boja u kome su Srbi predvođeni Karađorđem Petrovićem do nogu
potukli silnu i obesnu trusku vojsku Kulin Kapetana.
Porobljena srpska raja, bar za kratko, oslobođenje od turskog
jarma dočekala je 27. januara (8. februara po novom kalendaru)
1807. godine, kada su Turci predali Šabac ustanicima pod Karađorđem.
Tako je posle 300 godina ropstva konačno dočekana sloboda.
Prvi zamah u razvoju grad Šabac dobija po završetku ratnih
dejstava u Drugom srpskom ustanku. Ovaj period se poklapa
sa vremenom uprave prosvećenog Jevrema Obrenovića, brata kneza
Miloša. On unosi duh evropske civilizacije i grad počinje
da poprima izgled 'prečanskih' varoši. Angažuje inženjere
koji postavljaju osnove za pravilnu, urbanizovanu izgradnju
Šapca, gradi puteve, donosi uredbe o komunalnoj delatnosti...
vrh
strane
Ona što je najvrednije, a što je nastalo u Šapcu za vreme
Jevremove vladavine, svakako su, na ponos Šapčana:
- Okružna i varoška bolnica i apoteka, 1826. godine, prve
u Srbiji;
- Osnovna škola 1826. godine, prva u Srbiji posle turske vlasti;
- 'Glavna škola', odnosno gimnazija koja nastaje 1837. godine;
- Prve pozorišne predstave daju se 1840. godine;
- Osniva se muzičko društvo kao preteča razvijenog muzičkog
života u Srbiji-kasarna, kafana itd.
Zbog svog tako ubrzanog razvoja i poleta kojim je odisao,
kao i razvijenog kafanskog života, zaslužio je naziv 'Mali
Pariz'. Šapčani su u to vreme mogli da čitaju svoje novine,
i to od 1883. godine, a od 1909. još 11 listova.
Ovakvu, gotovo idiličnu sliku prekida strahovita katastrofa
oličena u Prvom svetskom ratu. Grad porušen, popaljen i opljačkan,
sela u okolini takođe. Od predratnih 14.000 stanovnika, jedva
da je u životu ostalo 7.000, a i broj postojećih kuća je bio
više nego prepolovljen. Posle svog velikog postradanja Šabac
je nazvan, kao pandan slavnom francuskom gradu, 'Srpski Verden'.
U neposrednoj blizini grada, na obroncima planine Cer, dogodila
se čuvena Cerska bitka avgusta 1914. godine.
Posle tek nešto više od dve decenije mira i spokoja, ratni
užas ponovo zahvata Evropu, pa samim tim i Šabac. Drugi svetski
rat svom svojom žestinom sručio se i na ove prostore, i već
u prvoj ratnoj godini Šabac žestoko strada. Ukupne žrtve koje
je ovaj grad dao tokom Drugog svetskog rata iznose oko 7.000
ljudi. Sloboda je konačno stigla 23. oktobra 1944. godine.
vrh
strane
|
