Subotica

Šetnja kroz Suboticu

Dolazeći u ovaj grad prepoznajemo siluetu Gradske kuće i njenog tornja, simbola i vidikovca grada. Ovaj objekat, centar grada i pešačke zone izgrađen u stilu mađarske secesije (1908. - 1912.), zaštićen je spomenik kulture od izuzetnog značaja. U zgradi nalaze gostoprimstvo gradska uprava, Muzej, Istorijski arhiv, restoran "Elza pod tornjem", butici, banke, gradska apoteka i svi srećnici svečanog čina sklapanja braka.

Sa severne strane stare lepotice nalazi se park sa predivnom plavom fontanom, a sa istočne, na samom trgu, zelena fontana. Ovde nailazimo na Gradsku biblioteku, osnovanu 1890. godine, koja se nalazi u zgradi nekadašnje Nacionalne kasine, sagrađene 1896. godine u stilu neobaroka, okruženu poslastičarnicom "Ravel" i opevanim restoranom "Spartak".

Osvrćući se vidimo spomenik cara Jovana Nenada koji se nalazi ispred ulaza zgrade Narodnog pozorišta - Nepszinhaza. Ovo je najstarije pozorište u Jugoslaviji, izgrađeno 1854. godine. U doba izgradnje u stilu klasicizma sa njegovih šest kompozitnih stubova, sredinom XIX veka, zasigurno je konkurisao crkvenim tornjevima i vizurama grada u modernom nastajanju.

Dalje se šetajući "Korzom", (Ulica Borisa Kidriča) prolazimo pored niza velelepnih objekata sa prekretnice XIX i XX veka, bivših hotela i najminih palata, danas kafića i butika; prolazimo kroz park starih platana i stižemo do Železničke stanice. Ovo je prva izgrađena pruga (1869.) na ovim prostranstvima panonske nizije i južnije, koja je spajala Budimpeštu, Segedin i Suboticu, u pravcu Zagreba i Rijeke. Tek 1899. godine izgrađena je pruga Budimpešta - Subotica - Beograd.

U povratku sa železničke stanice zasigurno se mora videti predivan objekat građanske arhitekture u stilu secesije, jedan od najlepših u Evropi izgrađen kao stambeni objekat (arhitekta Ferenc Rajhl). Danas je to spomenik kulture u kojem je smešten Likovni susret - galerija.

Ako nastavimo dole ka jugu, dolazimo do raskrsnice kojom dominira hotel "Patria" od koje se ide levo prema istoku na Palić, a pravo dalje prema jugu dolazi se do glavne autobuske stanice, izgrađene 1986. godine.

Brojne fontane, fontanice i česme pravi su ugođaj za građane i putnike namernike, pored kojih se mogu odmoriti, osvežiti i piti vode. Mnogobrojne poslastičarnice i kafići svojevrsne su destinacije letnjeg doba na otvorenim terasama u senci debele hladovine celtisa - "gelegunja", kako ih ovdašnji građani nazivaju.

U neposrednoj blizini Gradske kuće nalazi se samostan i franjevačka crkva posvećena Sv. Mihovilu Akanđelu 1736. godine. Subotičani je zovu "Stara crkva" i ona je najstarije zdanje i svedok istorije grada. Nastala je na ostacima srednjovekovne tvrđavice koja datira iz XV veka. U više navrata bila je proteklih vekova, posebno u drugoj polovini XVIII veka, dograđivana i izgrađivana. Ovaj kompleks je konačno zadobio svoj današnji izgled na prekretnici XIX i XX veka kada mu je prizidana kapela Crne Gospe, ali i sama se crkva proširuje i dobija drugi zvonik.

Nedaleko od nje, severoistočno, nalazi se srpska pravoslavna crkva, posvećena svetom Vaznesenju Gospodnjem, u kojoj se nalazio ikonostas (autor Jovan Popović), koji je prilikom obnove ove crkve restauriran i prenesen u Aleksandrovo, u crkvu posvećenu svetom Dimitriju gde se i danas nalazi. Aleksandrovo, južni ulaz u grad, planski formirano prigradsko naselje sa početka XIX veka danas je uraslo u gradsko tkivo.

Severno od centra nalazi se svetska kulturna baština subotička Sinagoga, sa svojim predivnim proporcijama, genijalnim arhitektonskim i oblikovnim rešenjima s početka XX veka, kada je stil gradnje secesije na ovim prostorima bio tek u začetku. Njeni projektanti su bili vrsni graditelji Jakab Deže i Marcel Komor, koji su nakon njene izgradnje, sa podosta kapitalnih arhitektonskih i urbanističkih zahvata, obeležili Suboticu i kao grad secesije.

Ako nastavimo šetnju prema zalasku sunca, proći ćemo pored najstarije, do danas očuvane, Mlečne pijace, sa obiljem svega mogućeg u ponudi što se može naći na pijaci, čak i takozvani mali buvljak.

Nastavimo li još dalje prema zapadu, proći ćemo pored zgrade subotičke Gimnazije, podignute na samom kraju XIX veka. Njoj je prethodila gimnazija s početka druge polovine XVIII veka, koja je porušena zbog izgradnje današnje Gradske kuće.

vrh strane

Krećući se dalje prema zapadu, ka Somborskom putu, prvo će nas iznenaditi socrealistički spomenik Trg žrtava fašizma (autor Toma Roksandić) iz sredine XX veka, koga nadvisuju dva tornja subotičke katedrale (bazilika od 1974. godine), građanima poznata kao "Velika crkva". U doba svoje izgradnje bila je veća od stare zgrade Gradske kuće. Crkva je posvećena svetoj Tereziji Avilskoj, čiji je lik pridodat grbu Subotice kada je stekla status Slobodnog kraljevskog grada (1799.) Izgrađena je u dva maha, pred sam kraj XVIII veka. Valja zastati, pogledati ovaj trg, malo se odmoriti i nastaviti šetnju.

Dalje prema zapadu nailazimo na najveću atrakciju grada u poslednje dve i po decenije XX veka. To je prostor na samoj nekadašnjij periferiji grada, preko puta hipodroma i to namesto bivše "stareške pijace", danas tržni centar "Mali Bajmok" poznatiji kao "Buvljak", Može se samo konstatovati, da je ovo za protekli vek postao pravi savremeni tržišni centar, gde se ukrštaju svi trgovački putevi roba, istoka i zapada, severa i juga, sa najnovijim proizvodima, a u neposrednoj blizini nalaze se auto i stočna pijaca. Preko puta se nalazi i "varoška kapija" zapadnog ulaska u grad.

Za svakog putnika namernika grad Suboticu čini jedan krug radijusa od oko 300 metara, opisanog oko bazisa tornja. Grad sa svojih današnjih devet tornjeva - u kojem dominiraju urbani pejzaži, izdaleka vidljivi u ovoj ustalasanoj ravnici severne Bačke - zapravo je mnogo, mnogo veći. Ovaj mu prostor daje gradski lik u kome se i njegovi stanovnici osećaju građanima. Krećući se prema centru, sa njegove periferije uobičajeno je reći "idemo u grad - varoš".

U šetnji gradom možda se može uočiti neki tramvaj, danas samo kao tužno sećanje, ali kad krenete ka Paliću ponovo se susrećete sa starom istom vizurom. Naime gotovo čitav prošli vek tramvaj je spajao ova dva dela današnjeg grada i izletišta. Prolazimo modernim putem, susrećući autosalone, sajmište i trgovinski centar i stižemo do današnjeg naselja Palić i jezera.

vrh strane